Karike.com je društvena mreža koja ti nudi priliku da komuniciraš sa svojim prijateljima, upoznaš nove ljude, saznaš šta drugi misle o tebi i postaneš zvezda! Za korišćenje sajta uloguj se ili registruj! Besplatno je...
leon blog

Struktura naucnih revolucija

Thomas S. Khun

Struktura Naucnih revolucija

Jos od nastanka prvih nomadskih plemena ,ljudi su istrazivali prirodu I njene pojave . U pocetku su se prilagodjavali njenoj moci ,I sve tada neobjasnjive pojave objasnavali su crtanjem na raznim stjenovitim povrsinama . Ono sto je tada za njih bilo nepojmljivo ,ostavljali su kao vid nasledja (problema) za buduce generacije . Nakon vise od 10 000 godina ,danasnja stuktura nerazjasnjenih problema kao I onih buducih nama nepoznatih ,ce takodje naslijediti buduce generacije . Nista se nije promijenilo ,stuktura je ista ,concept ; malo drugaciji .

U svojoj knjizi ‘’Struktura Naucnih revolucija ‘’[1],Tomas Kun upravo pokusava da objasni nacin nastajanja teorija I naucnih revolucija ,odnosno stukturni razvoj covjeka I njegovo prepoznavanje I rjesavanje problema koje ‘’vidjamo’’ svakim novim danom ,u prirodi . Ovaj process nije jednostavan ,a svakako ,po misljenju autora , nije process ciji je concept razvoja zasnovan na akumulaciji [2]. Naime, poslednjih godina naucnici ,hronicari,su otkrili da pojedina istrazivanja zapravo donose vise komplikacija I da zapravo odgovori na pitanja : ‘’Kada je otkriven Kiseonik ? Ko je dosao na ideju o konzerviranju energije ? (Kuhn,1998,str.16) su nemoguci ,I da je najbolje da se takva pitanja uopste ne postavljaju . ‘’Znanost se mozda ne razvija akumulacijom pojedinacnih otkrica I pronalazaka ‘’(Kuhn,1996,str.16) . Takodje , pitanje koje se postavlja ,a sa kojim su se naucnici u proslosti suocavali jeste valjanost znanosti I da li je ona priznata medju sirom masom naucnih radnika . Da li jedno istrazivanje ,ili zapazanje jednog naucnika nailazi na odobrenje drugog ,kao naucno djelo ,ili samo kao predrasuda ? Ako imamo nekog naucnika ,koji nuzno ne poznaje elektricne ili hemijske pojave ,ali ipak zeli da ih ispita , on na bazi svojeg iskustva moze doci do razlicitih zakljucaka ,koje su proizvod slucajnih dogajaja prilikom eksperimentisanja ,a najvise su odredjeni njegovim predhodnim iskustvom na drugim podrucijima . Tako da termin koji autor upotrebljava ‘’normalna znanost ‘’[3]-‘’oznacava istrazivanje koje je cvrsto utemeljeno na jednoj ili vise proslih znanstvenih dostignuca za koje neka odredjena znanstvena zajednica priznaje da neko vrijeme cine temelj za daljnu znanstvenu praksu ‘’(Kuhn,1996,str.23) Zato ,sva pitanja koja nisu mogla biti rijesena postojecim teorijama su morala naci primjenu u novim teorijama . Nove teorije gotovo nikada nisu predstavljale kontinuitet predhodecim ,I one su u biti revolucionarne jer su zahtijevale potpunu rekonstrukciju postojece teorije I utvrdjivanje novih cinjenica .To je predstavljao process koji je rijetko kada mogao da iznese pojedinac ,a svakako ovaj process nije trajao preko noci ,I ne cudi zasto hronolozi imaju problema sa datiranjem ovako sirokog procesa .

S obzirom da postojece problem nije bilo moguce objasniti postojecim teorijama,kao I samim problemom priznavanja I usaglasavanja onoga sto predstavlja cinjenicno stanje ,naucna istrazivanja su do prije Njutnovih otkica bila prilicno nedefinisana .Bila je potrebna strukturna revolucija koja ce ugraditi platofrmu na kojoj se mogu odvijati sva buduca istrazivanja a da se pri tom suparnicke skole sloze oko osnovnih strukturnih nacela . Ta buduca platofrma ,je veoma slicna sa vec definisanom ‘’normalnom znanosti’’ ,a autor je naziva ‘’paradigm ‘’-om[4] . Karakteristika perioda prije Njutnovih otkrica je upravo nedostaatak paradigme ,I to je znacajno otezavalo razvoj naucnih otkrica I istrazivanja . Buduci da se nisu mogli osloniti na neki skup zajednickih uvjerenja ,svaki se autor u svojim istrazivanjima morao vracati na pocetku I temeljno izgradjivati svoje podrucje . U takvim okolnostima gdje nije postojao metodoloski skup osnova ,cesto bi dijalozi koji su objavljeni u knjigama donosili podjednake napade na zastupnike suprotnih skola ,koliko I kompletna istrazivanja .’’ Od davnih antickih doba pa sve do 17 stoljeca ,niti jedno razdoblje nije iskazalo niti jedno jedino opsteprihvaceno stajaliste o prirodi svjetlosti .Umjesto toga postojao je odredjeni broj suparnickih skola I pod skola ,od kojih je vecina prihvacala neku od epikurejske ,aristotelovske ili platonovke teorije ‘’ (Kuhn,1996,str.25).

Usvajanje paradigme je pomoglo naucnicima da konacno prikupljanje cinjenica I artikulacija teorije postanu krajnje usmjerene aktivnosti .Kao sto Fransin Becon kaze : ‘’Istina se lakse radja iz pogreske,nego iz zbrke’’ [5] a rezultat toga je djelotvornost I uspjesnost u svim granama naucnih istrazivanja koja su drastino povecana. Sada su naucnici mogli da se fokusiraju na probleme koje je svaka paradigm nosila sa sobom . Svakako jedan od krupnijih problema koji su neminovno pratili svaku novu paradigm je postojanje aparata koji bi pomogli u rjesavanju daljih zagonetki u naucnim istrazivanjima . Svaki od aparata je morao omoguciti istrazivacima proci kroz fazu eksperimentisanja kako bi se dokazala jasna povezanost eksperimenata I teorije .Postoji mnogo naucnika koji su postali slavni samo zato sto su pronalazili nacine(aparate) koji bi na bolji ili laksi nacin objasnili upravo opste poznate I prihvacene cinjenice .’’Od Tycho Brachea do E.O Lawrencea,neki su naucnici stijecali svoj ugled ne zbog toga sto bi njihova otkrica donosila nesto novo ,vec zbog svoje preciznosti ,pouzdanosti I domasaja onih metoda koje su razvili za ponovo odredjivanje neke ranije vec poznate vrste cinjenica ‘’(Kuhn,1996,str38.). Aparati su svakako igrali glavnu ulogu prilikom razlicitih otkrica ,koja su na dosta nacina sasvim slucajno otkrivena . ‘’Cak I onda kada taj aparat postoji ,novitet se obicno pojavljuje samo za onog covjeka koji je ,znajuci precizno sta treba ocekivati ,sposoban priznati da je nesto krenulo lose’’(Kuhn,1996,str.75).Jedan od poznatijih primjera gdje su cinjenicni I teorisjki novitet prilicno isprepleteni je otkrice kiseonika . Naime ,poznate su nam najmanje tri osobe koje polazu pravo na otkrice kiseonika . Prvi u redu je svedski ljekar C.W.Sheele koji je pronasao relativno cist uzorak ovog plina ,ali njegovo otkrice nije publikovano ,tako da se ne mogu njemu pripisati . Drugi je britanski naucnik ,Joseph Priestly ,koji je skupljao plin koji se oslobadjao zagrijavanjem crvenog zivinog oksida . Treci ,koji je polagao pravo na otkrice kiseonika je Lavoisier koji je na osnovu Priestlijevih otkrica I sam uradio neke eksperimente I zakljucio da je plin koji se dobija pogodan za disanje I da predstavlja jedan od elemenata koji cini nasu atmosferu . Ovaj zakljucak Priestly nije nikada potvrdio I otkrice kiseonika se ne moze samo njemu pripisati .Takodje ,u kasnijim radovima Lavoisier je insistirao da je kiseonik zapravo atomsko ‘’nacelo kiselosti ‘’[6] sto je mnoge dovelo do sumnje da je naucnik zapravo znao do kakvog je otkrica dosao . Ono sto je sigurno je pogresna konstatacija da je otkrice necega jednostavan I jedinstven akt koji se moze podvesti pod nas uobicajen nacin vidjenja . Otkrice je najcesce process I za to je potrebno vrijeme .Samo onda kada bi sve relevatne informacije bile pripremljenje tada bi se moglo konstatovati da je otkrice nastupilo u tom trenutku . ‘’Cesto ,medjutim ,to otkrice nije sasvim anticipirano od strane spekulativne I probne hipoteze .Samo onda ,kada su eksperiment I probna teorija zajedno razvijeni u jednu cjelinu ,javlja se otkrice ,a teorija postaje paradigm‘’(Kuhn,1996,str.72).

Za razliku od otkrica , zagonetke predstavljaju sasvim standardnu interpretaciju od strane autora ,a sluze za provjeravanje ostroumnosti ili vjestine u pronalazenju nekog rjesenja . Iako tokom rjesavanja nekog problema odnosno zagonetke mnogi postupci otpadnu, to ne znaci da istrazivac provjerava paradigm . Zapravo istrazivac , po vidjenu autora ,je nesto nalik sahovkom igracu koji na razne nacine proba da nadje najbolju kombinaciju za rjesenje postojecih problema . Pri tome ,sahist ,kao I istrazivac , ne provjerava pravila igre osim u slucajevima kada je iscrpio sve moguce opcije za rjesenje zagonetke koja je vrijedna paznje ,I time doveo u pitanje postojanost paradigme [7] .Medjutim ,bez obzira na pratece frustracije prilikom rjesavanja ovih zagonetki ,istrazivaci ih smatraju velikim izazovom I determinisani u njihovom rjesavanju pronalaze zadovoljstvo koje nastupa saznanjem da niko prije njih ,nije uspio da ih odgonetne .Ponekad ,naravno , usljed frustracije se predlazu drugacija rjesenja ,koja za krajnji ishod nemaju rjesenje postojece zagonetke ,vec mijenjanja pravila odnosno zamjena paradigme ,I definisanje nove zagonetke . Takav primjer se moze vidjeti kod istrazivaca u osamnaestom vijeku koju su pomocu Njutnovih zakona kretanja I gravitacije pokusali da izracunaju kretanje mjeseca . Kako im to nije polazilo za rukom ,neki su predlagali da se zakon obrnutih kvadrata, koji je uspostavio Njutn, zamijeni ,I tako rijesi problem .Vecina naucnika je ipak odlucila da zadrzi ova pravila sve dok nesto kasnije ,tacnije 1750 , jedan od njih nije nasao nacin kako rijesiti problem . Cesto ,ipak nije bilo moguce rijesiti sve zagonetke I vremenom se uspostavljalo odstupanje od konacnog rjesenja sto je predstavljalo odsupanje od tacnog rjesenja .Oni istrazivaci koji su bili zainteresovani za tacnost rezultata znali su da odstupanje na jednom mjestu kreira odstupanje na drugom .Takav process stvara podrucje krize u kojima dolazi do preispitivanja paradigme . Pocetkom osamnaestog vijeka naucnici su uvidjeli da se slozenost astronomije povecava mnogo brze nego nego njena tacnost . U sedamnaestom vijeku prilikom hemijskih reakcija sagorijevanja naucnici su konstatovali da metal uzima neki sastojak iz atmosphere ,ali tome nisu pridavali znacaja .Napretkom aparata koji su pomagali eksperimentisanju naucnici su dosli u mogucnost da mjerenjem metala nakon sagorijevanja zakljuce da je metal tezi .

Medjutim krize su nuzne I one predstavljaju uslov za nastajanje novih teorija ,paradigm . Nepravilnosti koje se pojavljuju tokom istrazivanja ,produbljuju krize ,a promjena paradigme se desava samo onda kada se jedna paradigm zamijeni drugom . Ponekada ,tokom istrazivanja ,normalna znanost uspijeva da odoli napadima I proizvede rjesenje ,kao u slucaju obrnutih kvadrata ,prilikom proucavanja kretanja Mjeseca . U drugim slucajevima odredjeni problemi se opiru cak I onda kada postoje radikalne promjene u pristupima rjesavanja . Tada naucnici mogu da zakljuce da nece doci do njihovog rjesenja sa postojecim instrumentima ,I problem se registruje I ostavlja buducim generacijama . U tezim slucajevima, I pored uocenih problema ,I pored gubljenja vjere pa I razmatranja alternativa , naucnici se tesko odrijecu paradigme koja ih je odvela u krizu . Odluka da se neka paradigm zamijeni je uvijek teska ,jer ona zahtijeva odbacivanje predhodnog rada I vecinom stecenog znanja o postojecim problemima. Onda kada dodje do zamjene teorije ,paradigme , tada slijedi borba za njeno prihvacanje .



 
Interesantno
pozitivni glasovi: 2  |  negativni glasovi: 0

Napiši komentar:

#1, 28.06.2011 - 08:37
 

Korisnik
offline
offline leon (36)
Crna Gora, Podgorica



Blogovi: tagovi
nema tagova