Karike.com je društvena mreža koja ti nudi priliku da komuniciraš sa svojim prijateljima, upoznaš nove ljude, saznaš šta drugi misle o tebi i postaneš zvezda! Za korišćenje sajta uloguj se ili registruj! Besplatno je...
leon blog
PAD CARIGRADA 1453

Grad Vizantium osnovali su mornari iz Megare godine 657. prije Hrista na najisturenijem dijelu Evrope, tamo gde Bosfor prelazi u Mramorno more. Te obale nisu bile nepoznate grckim kolonistima. Jos nekoliko godina ranije, drugi Megarani osnovali su grad Halkedon na suprotnoj, azijskoj obali i stekli glas koji je usao u poslovicu zbog toga sto su bili slijepi i previdjeli bolje mesto preko vode. Ipak, cak i Halkedon je imao preimucstva, po svom polozaju, nad nekoliko gradova na Bosforu.

Evropa je od Jugozapadne Azije odsjecena dvjema velikim vodenim povrsinama, Crnim i Jegejskim morem; ali izmedju tih mora Trakija se izbocila da bi se Maloj Aziji priblizila, toliko da su dva kontinenta bila odijeljena samo sa dva uska kanala, Bosforom i Helespontom, ili Dardanelima, i kopnom okruzenim Mramornim morem. Od ta dva kanala koja je lako preci, Bosfor je malo pristupacniji sa azijskog kontinenta, jer putnici izbjegavaju penjanje na bitinijski Olimp ili Idu, a daleko je pristupacniji iz Evrope zbog ostrog ugla kojim tracki Herzonez izbija da bi formirao Helespont. Tako, ljudi i roba, kada bi putovali kopnom sa jednog kontinenta na drugi, skoro neizbjezno bi prolazili kroz grad na Bosforu; dok su brodovi, ploveci izmedju Crnog i Jegejskog mora, svakako morali proci blizu njegovih kejova. Bosfor se nalazi na raskrsnici dva istorijski najvaznija trgovacka puta.

Halkedon nije bio rdjavo postavljen, ali ipak njegovi osnivaci bili su cudno slijepi, jer evropska strana ima jednu prednost koja je nedostajala istocnom. Upravo prije nego sto vode Bosfora predju u Mramorno more, pruza se u unutrasnjost, prema sjevero-zapadu, velicanstveni zaliv, u duzini od oko sedam milja, povijen kao srp ili rog a u istoriji poznat kao Zlatan rog. Izmedju Zlatnog roga i Mramornog mora nalazila se brdovita izbocina, u obliku vrlo grubog ravnokrakog trougla, sa zatupastim tjemenom okrenutim prema Aziji. Grad koji bi bio postavljen na tu izbocinu bio bi ne samo obezbijedjen prirodnim pristanistem u kojem bi neka velika armada mogla da se usidri u savrsenoj sigurnosti, nego bi takodje bio zasticen morem sa svih strana sem jedne. Jedina nezgoda bila je klima. Tokom zime i proljeca skoro neprestano duva preko Crnog mora sjeverni vjetar iz ledenih stepa, prozimajuci hladnocom kolonistu naviknutog na zasticene doline Grcke, sto je predstavljalo veliku suprotnost vrucim, sparnim ljetima koja su zatim nailazila. I taj sjeverni vjetar, udruzen sa jakom jugozapadnom strujom u Bosforu, cesto je sprecavao brodove na jedra da zaobidju rt i stignu u Zlatan rog.

Mozda je ta neprivlacna klima sprijecila Vizantium da skoro hiljadu godina ne postane veliki grad , ali njegova vaznost kao tvrdjave bila je uskoro uocena . Jos nekoliko decenija ranije, rimski carevi su osjetili potrebu jednog novog administrativnog sredista. Sam Rim postajao im je nezgodan zbog svojih republikanskih i senatorskih tradicija i svog nepovjerenja u njihove nove istocnjacke zamisli o suverenitetu. Pored toga, Rim se nalazio vrlo daleko od dvije granice prema kojima se paznja careva sve vise obracala, tj. prema jermensko-sirijskoj granici i Dunavu. Maksimijan je vladao iz Milana; Dioklecian se pokrenuo prema istoku i od Nikomedije stvorio svoje glavno sjediste. Konstantin se zabavljao sentimentalnom idejom da od svog rodnog mjesta, Naisusa ili Nisa, stvori novu prestonicu, a kasnije se dao na posao da obnovi Troju. Ali kada je njegova paznja bila privucena na Vizantium, njegova veca preimucstva bila su ocigledna. Vise nije bilo oklijevanja. Utvrdjivanje je pocelo u novembru 324. i, pet i po godina kasnije, prestonica je bila zavrsena. Car je 11. maja 330. godine obavio svecano osvecenje grada pod imenom Novi Rim; ali su ljudi vise voljeli da ga po njegovom osnivacu nazivaju Konstantinopolis.

Godinu 330. najbolje je uzeti kao datum pocetka vizantijske istorije.,ali osnivanje Carigrada, iako beskrajno najdalekoseznija, bila je samo jedna od reformi i promjena koje su vec pocele postepeno da pretvaraju pagansko carstvo Rima u carstvo koje mi nazivamo vizantijskim.

Vizantijsko carstvo sredinom XV prakticno nije postojalo . Sastojalo se od Carigrada sa najblizom okolinom, u kojem je zivjeo car, i Morejske despotovine , kojom su upravljala careva braca, despoti Toma (1428 -1460) i Dimitrije II (1449—1460). Pored toga, na obalama Crnog Mora jos od doba IV krstaskog pohoda i pada Carigrada 1204, postojala je nezavisna drzava koja se zvala Trapezuntsko carstvo koja je pocivala na vizantijskim tradicijama..Srpska despotovina je u to doba vec bila duboko zahvacena unutrasnjim sukobima i nije bila sposobna ni da organizuje sopstvenu odbranu, a kamoli da pruzi pomoc carstvu na izdahu, sto se pokazalo samo nekoliko godina kasnije, kada su Osmanlije bez borbe usle u Smederevski Grad cime se zavrsilo postojanje drzave Srbije . Osim toga, Srpska despotovina je u to doba bila otomanski vazal i kao takva, u obavezi da sultanu u slucaju rata salje pomocne odrede. Tako je u opsadi Carigrada ucestvovalo oko 150 konjanika i jedan broj vojnika iz Novog Brda koji su bili iskusni u kopanju tunela.Drugu srpsku drzavu, kraljevinu Bosnu, dugo su potresali unutrasnji sukobi .U njoj su skoro pola vijeka tekle borbe između vlastele i kralja , kao i među samom vlastelom. Sukobljene strane su se u medjusobnim borbama pored svojih snaga oslanjale i na "pomoc" sa strane, tako da su u sukobe u Bosni uveliko bile uvucene i kraljevina Madjarska (sto direktno, sto preko hrvatskih velikasa) i Otomanska imperija . Kraljevina Bosna je nadzivjela Vizantiju svega za deceniju, jer je Stefan Tomasevic (despot Srbije 1459, kralj Bosne 1461—1463) poslednji despot Srbije i kralj Srba i Bosne 1463. godine povjerovao Osmanlijama na rijec da ga nece ubiti, i otvorio kapije Kljuc na Sani , nakon cega je odmah bio pogubljen .Poslednja bugarska drzava, Vidinska knjezevina, propala je jos 1396. godine, tako da su se prostori nekadasnjeg bugarskog carstva vec vise od pola veka nalazili pod otomanskom okupacijom .

Mehmed II (1451—1481) postaje sultan Otomanskog carstva 1451. godine i mnogi u Evropi su ga tada procijenili kao nezrelog i nesposobnog mladica koji nece biti u stanju da pokrene bilo kakvu ofanzivu protiv hriscana. Tome u prilog isli su i prvi potezi mladog sultana koji je pokazao popustljivost prema hriscanskim vladarima iz svog okruzenja, vrativsi despotu DJurdju (1427—1456) nekoliko utvrda. Medjutim, on , prema rijecima vizantijskog istoricara i savremenika desavanja Mihajla Duke , „biva dan i noc opsjednut mislju o osvajanju Carigrada“. Tome u prilog ide i cinjenica da je vrlo brzo po preuzimanju vlasti potpisao i obnovio mirovne ugovore sa kraljevinom Madjarskom i Mletackom republikom cime je, barem privremeno, osigurao njihovo nemijesanje u sukob sa Vizantijom.Sam Konstantin je pokusao da izvrsi pritisak na novog sultana pominjanjem da mu nije isplacena svota predvidjena za izdrzavanje otomanskog princa i jedinog potencijalnog Mehmedovog konkurenta Orhana (unuka sultana Sulejmana koji je zivio u Carigradu pod carevom zastitom). Iako je zvanicno zahtjev bio cisto finansijske prirode, on je zapravo novom sultanu slao jasnu poruku da bi u slucaju ofanzivne politike prema Vizantiji, on mogao da pusti Orhana iz grada i izazove gradjanski rat u Otomanskoj imperiji. Isti pokusaj je sa uspehom izveo Konstantinov otac Manojlo II ,ali Konstantin nije bio te srece. Mehmedov ministar Halil pasa, koji je vazio za miroljubivog i tolerantnog prema hriscanima, je po prijemu poslanstva u Brusi nacisto pobijesnio i vikao na poslanike zbog njihove drskosti, procijenjujuci da ce ovakav zahtjev isprovocirati samog sultana na okoncavanje miroljubive politike i pokretanje rata protiv Vizantije, a njegov sopstveni polozaj postace nemoguc. Nije krio svoje nestrpljenje s izaslanicima. Sam Mehmed je primio poslanstvo dosta hladno i porucio im da ce carev zahtjev razmotriti kada se vrati u svoju prestonicu Hadrijanopolj .

Njemu je upravo dobrodosao ovaj drski i nekorisni zahtjev; njim ce moci da opravda krsenje zakletve da nece osvajati vizantijsku teritoriju.Namjeravao je da se vrati u Evropu putem kojim su Turci obično isli, preko Dardanela, ali je saznao da moreuzom krstari jedna italijanska eskadra. Zato je otisao do Bosfora i presao ga ukrcavsi se s vojskom kod Bajazitove tvrdjave Anadolu Hisar. Teritorija na evropskoj obali zvanicno je jos bila vizantijska, ali Mehmed je smatrao da mu je ispod dostojanstva da zatrazi carevo dopustenje da se tu iskrca. Umesto toga, on je svojim ostrim okom zapazio kako bi na tom mjestu, iznad moreuza,nasuprot Anadolu Hisaru, bilo korisno izgraditi tvrdjavu. Gradnja je pocela u subotu 15. aprila 1452. godine nakon pobjede nad pobunjenim emirom od Karamanje, Ibrahimom, a radove, koji su okoncani u avgustu iste godine, nadgledao je sultan Mehmed licno. Za potrebe gradnje,Osmanlije su porusile nekoliko crkava i gradjevina na tom mjestu sto je u junu dovelo do protesta lokalnog stanovnistva, ali su ih otomanski vojnici opkolili i masakrirali, rijesivsi na taj nacin problem. Konstantin je pokusao da diplomatskim poslanstvima sprijeci podizanje tvrdjave, ali u tome nije imao uspjeha. Prvo poslanstvo sultan nije ni primio, na sta je car odgovorio zatvaranjem svih Osmanlija koje su se nalazile u Carigradu, nakon cega ih je oslobodio i poslao novo poslanstvo koje opet nista nije postiglo. Njegov poslednji pokusaj iz juna iste godine da dobije cvrsta uverenja da gradnja nove tvrdjave nije uperena protiv Vizantije, okoncala se sultanovim zarobljavanjem, a potom i pogubljenjem vizantijskih izaslanika, sto je fakticki predstavljalo objavu rata. Nova tvrdjava, Rumelijski hisar (prvobitno nazvana Bogaz kesen tj. rezac moreuza odnosno rezac grla), izgradjena je nekoliko kilometara od Pere, nasuprot Anadolijskom hisaru, koji je na azijskoj strani Bosfora izgradio Bajazit I. Ovaj polozaj je omogucio da se ove dvije tvrdjave medjusobno dopunjavaju i svojim topovima kontrolisu prolaz Bosforom, koji je na tom mjestu najuzi (702 metra), tako da su svi brodovi morali da pristanu uz obalu, gdje su ih pregledali i naplacivali im prolaz. Da je prolazak bez osmanlijske dozvole veoma tezak uvjerila su se u novembru 1452. godine tri mletacka broda. Na prva dva je otvorena topovska vatra, ali su oni uspjeli da se provuku bez ostecenja, dok je treci brod krajem mjeseca potopljen u pokusaju da se provuce bez placanja i provjere. Prezivjeli clanovi posade sa kapetanom su uhvaceni i izvedeni pred Mehmeda u Dimotiku, koji je naredio da im se odsjeku glave, dok je kapetan Antonio Rico po njegovoj naredbi nabijen na kolac i izlozen pored puta. Ovo potapanje je pokrenulo vladare na Zapadu, ali i pored toga skoro da nikakva pomoc nije stigla u blokirani grad, a prilike na Zapadu najbolje ilustruje reakcija svetog rimskog cara Fridriha III (1440—1493),koji je na izvestaje o zbivanjima oko Carigrada,odreagovao u stilu tipicnog salonskog krstasa poslavsi Mehmetu pismo u kome mu je zaprijetio da ce ga ujedinjeni hriscani napasti ako ne porusi Rumelijski hisar i prekine blokadu Carigrada. Znacaj zatvaranja Bosfora nije bio toliko u dobijanju novcanih sredstava koliko u onemogucavanju pruzanja bilo kakve pomoci Carigradu iz kolonija italijanskih gradova na obalama Crnog mora, posto su Osmanlije vec kontrolisale Dardanele(1354 ),a samim tim i pruzanje pomoci iz Evrope morskim putem .Potapanje mletackog broda i pogubljenje prezivjelih clanova posade poslali su jasnu poruku Zapadnoj Evropi da se Mehmed ne sali i da je sudnji cas Carigrada blizu. Nadajuci se da ce se posle toga pojaviti antitursko raspolozenje, Konstantin Dragas se odlucuje na ocajnicki potez i u Crkvi Bozje Mudrosti ,12 decembra 1452. objavljuje prihvatanje Firentinske unije , koja je u prisustvu njegovog brata Jovana VIII zakljucena 6 jula 1439. godine u Firenci. Medjutim, narod je i ovog puta, kao i deset godina ranije, odbacio uniju, i ona je ostala samo mrtvo slovo na papiru. Antizapadno (antilatinsko) raspolozenje medju stanovnistvom odrazava izjava koja se pripisuje Luki Notarisu ,vojskovodji i jednom od Konstantinovih najblizih saradnika: „Vise volim da u Gradu (Carigradu) vidim turski turban, nego katolicku mitru.“ . Iako iz Zapadne Evrope nije stigla veca organizovana pomoc, neke trupe su ipak dosle u pomoc opkoljenom gradu.Djenovljanska Republika , koja je pomogla Vizantiji prilikom oslobodjenja Carigrada 1206 godine, poslala je dva broda sa 400 vojnika na celu sa,Djovanom Djustinijanim Longom koji su na putu iz Djenove pokupili djenovljansku vojnu posadu na Hiosu koja se sastojala od 300 ljudi, tako da je 29. januara u Carigrad pristiglo 700 dobro naoruzanih i prekaljenih boraca. Konstantin je odmah po njihovom prispecu postavio DJustinijanija na celo odbrane grada.Isidor, katolicki biskup i nekadasnji latinski mitropolit Kijeva i cijele Rusije, koji je stigao u grad kao papski legat, doveo je sa sobom 200 strelaca koje je u Napulju regrutovao o trosku pape Nikole V .Pored toga, Mlecani su dozvolili Dragasu da na Kritu regrutuje veci broj tamosnjih mornara i vojnika. Poslednjoj odbrani grada takodje su se pridruzili i Johan Grant, zapadni inzenjer, don Fransisko de Toledo, Mauricio Kataneo, Orhan, otomanski princ, braca Bokijardo — Paolo, Antonio i Troljo.Pred pocetak napada, odbranu grada cinilo je oko 7.000 vojnika, od kojih je 5.000 bilo Vizantinaca, dok su preostale 2.000 cinile trupe regrutovane na Zapadu ili u kolonijama zapadnih zemalja na Istoku.Stanovnistvo grada, koje je uoci napada brojalo oko 50.000 ljudi, stalo je uz svog cara, a njima su se pridruzili i stanovnici zapadnih kolonija u gradu, osim male grupe od oko 700 Italijana, koja je napustila grad na 7 brodova tokom noći 26. februara. Tokom cijelog trajanja opsade stanovnici Carigrada su zdusno cinili sve da pomognu odbranu i sprijece najgore, prvenstveno vrseci popravke bedema i odtrpavajuci sanac.

Neposredno prije pocetka neprijateljstava madjarski graditelj topova Urban ponudio je Konstantinu Dragasu svoje usluge u predstojecem sukobu. Medjutim, u carskoj kasi nije bilo dovoljno sredstava za angazovanje, zbog cega je njegova ponuda da izgradi topove koji bi pomogli u odbrani grada morala biti odbijena. Urban se nakon toga okrenuo Mehmedu II, koji ga je docekao otvorenih ruku isplativsi mu cetvorostruko vecu sumu od one koju je trazio.

Bio je to pocetak ere vatrenog oruzja, te je ogromni (za ondasnje vreme) top koji je Urban napravio za Mehmeda bio veliko cudo tehnike. Top, nazvan Vasilevs, bio je dugacak preko 8 m, a izbacivao je djulad precnika oko 75 cm, mase oko 550 kg na daljinu od oko 1600m. Bio je postavljen na uzvisenju nasuprot Romanove kapije, dijela carigradskih bedema koji je procijenjen kao najslabiji. Bez obzira na svoju monstruoznu velicinu Vasilevs se pokazao kao vrlo neprecizan i nepraktican. Bilo mu je neophodno tri sata da bi se napunio i ispalio projektil, a samih projektila je bilo vrlo malo. Svoje ucesce u opsadi Carigrada, navodno je okoncao nakon sest nedelja, kada se pod urusio pod silinom trzaja samog topa, ali ima izvora koji pominju da je aktivno koriscen do kraja opsade, pa cak i u nekim kasnijim borbama.

U osvit Velikog Ponedeljka 2. aprila otomanske trupe su se pojavile pred gradom i zapocele su zatvaranje obruca oko njega, koji je bio okoncan 12. aprila pristizanjem otomanske flote od skoro 200 brodova na cijem je celu bio poturceni Bugarin Sulejman Baldoglu. Drzeci se islamskih tradicija, sultan Mehmed II pozvao je stanovnike na predaju, obecavsi sigurnost za njih i njihovu imovinu, a takodje je ponudio Dragasu da preda grad, nakon cega bi mu bilo dozvoljeno da se bezbjedno povuce u Mistru i da njom upravlja, kao suvereni vladar Morejske despotovine . Na sultanovu ponudu Dragas je odgovorio rijecima:

„Predaja grada nije niti moje licno pravo niti pravo bilo kog pojedinca koja u njemu zivi, jer je nasa zajednicka odluka da poginemo svi zajedno, a ne da spasemo svoj zivot.

Gotovo odmah posto je primljena vijest o Konstantinovom odgovoru, otomanski topovi stacionirani prvenstveno u dolini Likosa otpoceli su sa paljbom i poceo je napad na grad. Otomanska artiljerija brzo je urusila dio bedema u blizini kapije Harsijus, tako da je stanovnistvo jos iste noci izaslo na bedeme da bi pokusali da koliko toliko poprave stanje tog dijela bedema. Ova praksa nocnih popravki bedema i odtrpavanja sanca potrajala je svake noci do konacnog pada grada. Iako su branioci cinili sve sto je bilo u njihovoj moci da smanje stetu koju je artiljerija nanosila, na jednom dijelu bedema uskoro se pojavio procjep, a sam sanac je bio skoro zatrpan, zbog cega su opsadjeni na tom prostoru podigli drvenu barikadu od koceva. Prvi jak juris na carigradske bedeme ucinjen je tokom noci 18. aprila na razruseni dio bedema. Osmanlije su pokusale da spale barikadu od koceva i omoguce sebi prilaz razrusenom dijelu bedema ne bi li se probili u sam grad. Medjutim, zdruzene snage na celu sa DJustinijanijem uspjesno su odbile ovaj udar, zahvaljujuci svom iskustvu i oklopu, ali i cinjenici da su se borili na uskom prostoru, zbog cega do izrazaja nije dosla otomanska mnogobrojnost, vec su presudili iskustvo i snaga boraca koji su bili na strani branioca.Iscrpljeni dugodnevnim bitkama a prije svega izmuceni gladju ,branioci Carigrada su konacno pali 29 maja 1453 .Dan prije toga ,Mehmed je 28. maj proveo u inspekciji svojih trupa i izdavanju naredbi za sjutrasnji napad, kako trupama na kopnu, tako i posadama na brodovima. On se sastao i sa djenovljanskim predstavnicima Pere, kojima je zaprijetio da sjutra ne pruzaju bilo kakvu pomoc opsadjenom gradu, inace ce ih stici zasluzena kazna. Nakon svega je napravio zavrsni sastanak sa svojim zapovednicima i ministrima i odrzao im govor u kome je ukazao da grad nije neosvojiv i da su branioci iscrpljeni, malobrojni i neslozni, a potom je izdao poslednja uputstva svojim komandantima, nakon cega se povukao u svoj cador. Razbijanje odbrane grada na kopnenim bedemima predstavljalo je i kraj organizovanog otpora, ali su tu i tamo ostale grupe koje su pruzale otpor. Tako su kiparski mornari i vojnici, koji su bili zaduzeni za tri kule i bedeme medju njima u blizini ulaza u Zlatni rog, pruzali zestok otpor Osmanlijama ne dajuci znake da zele da se predaju, pa im je na kraju bilo dozvoljeno da pod oruzjem, na svojim brodovima bezbjedno napuste Carigrad.U nekim djelovima grada koji su bili opasani zasebnim bedemima, lokalne vlasti su pregovorima sa otomanskim kapetanima dogovorile predaju tih cetvrti pod uslovom da njihovo stanovnistvo i crkve budu postedjene pljackanja, silovanja i ubijanja.Shodno obecanjima,Mehmed II dozvolio je svojim vojnicima pljackanje Carigrada . Iako im je obecao tri dana i tri noci za pljackanje, naredio je prekid nakon samo 24 casa posto je prosao gradom i vidio njegovu velicinu). Izdajuci naredbu o prekidu pljackanja,ubijanja I porobljavanja , rekao je: „Kakav smo Grad predali pljackanju i razaranju.“

Iako se Mehmed II smatrao naslednikom Rimskog carstva, pad Carigrada 1453 , godine i nestanak Vizantije (Istocnog rimskog carstva) predstavlja njegov konacni slom. Utorak, dan kada je pao Carigrad, je za Grke i dan danas nesrecan dan, pogotovo sto je skoro pet vjekova kasnije u utorak slomljena ideja o Velikoj Grckoj u grcko-turskom ratu.



 
Interesantno
pozitivni glasovi: 1  |  negativni glasovi: 0

Napiši komentar:

Edukativno...
#1, 16.07.2011 - 11:49
hvala ! :)
16.07.2011 - 17:39
 

Korisnik
offline
offline leon (36)
Crna Gora, Podgorica



Blogovi: tagovi
nema tagova